Sinds 1 juli 2026 is een familiewoning onder voorwaarden vergunningsvrij te plaatsen. Daardoor kan een familiewoning onder voorwaarden vergunningsvrij op het eigen erf worden geplaatst. Niet alleen mantelzorgsituaties komen hiervoor in aanmerking; ook ouders, kinderen, stiefkinderen en schoonouders kunnen in veel gevallen zelfstandig op hetzelfde perceel wonen, zonder dat een mantelzorgverklaring nodig is. De wet wordt op onderdelen nog gefaseerd ingevoerd, waardoor de praktische uitwerking de komende periode verder wordt ingevuld.

‍

In welke situaties is een familiewoning geschikt?

De vraag naar familiewoningen ontstaat in allerlei levensfasen. Wat we in de praktijk het vaakst zien zijn situaties waarin ouders en kinderen dichter bij elkaar willen wonen, maar wel zelfstandig.

Veelvoorkomende voorbeelden zijn:

• ouders die bij hun kinderen in de tuin gaan wonen
• volwassen of oudere kinderen die bij hun ouders op het erf wonen
• inwonende (jong)volwassen kinderen die een zelfstandige woonruimte in de tuin krijgen

Dankzij de landelijke regelgeving zijn familiewoningen niet langer afhankelijk van lokaal beleid in veel gemeenten. Daardoor is deze woonvorm voor veel meer huishoudens toegankelijk geworden.

‍

Twijfels die vaak spelen, en hoe de praktijk er écht uitziet

Er wordt vooral veel getwijfeld of het wel haalbaar is, of de gemeente zal meewerken en of het financieel verstandig is.

Veelgehoorde aannames zijn:

• “Dit lukt vast niet, de gemeente werkt toch niet mee.”
• “Het is te kostbaar, ik krijg de financiering niet rond.”
• “Is dit geen kapitaalvernietiging?”
• “Word ik mijn kinderen niet tot last?”
  

In de praktijk blijken deze zorgen vaak groter dan nodig. De woningen blijven waardevast en er zijn meer mogelijkheden dan mensen vooraf denken. Wel is het belangrijk om goed geïnformeerd te zijn en realistisch te kijken naar wat in jouw situatie kan.

Welke mogelijkheden zijn er op een eigen erf?

Er zijn verschillende manieren om extra woonruimte voor familie op eigen erf te realiseren. Deze mogelijkheden vallen grofweg uiteen in twee categorieën:

1. woonruimte in of aan een bestaande woning, en
2. een vrijstaande woonunit op het erf, die in sommige gevallen als (vergunningsvrije) familie- of mantelzorgwoning kan worden geplaatst.

Sinds de invoering van de nieuwe wet is vooral de vrijstaande familiewoning een veel aantrekkelijkere optie geworden. Waar voorheen vaak een vergunning of mantelzorgsituatie nodig was, kan een familiewoning nu in veel gevallen vergunningsvrij worden geplaatst.

‍

1. Woonruimte in of aan de bestaande woning

Dit zijn veelvoorkomende oplossingen voor het creëren van extra woonruimte, maar ze worden juridisch anders beoordeeld dan een vergunningsvrije familiewoning.

• Aanbouw aan de bestaande woning: de woning wordt vergroot.
• Verbouw van een garage of schuur: ombouw tot (mogelijk) zelfstandige woonruimte.
• Optoppen: het toevoegen van een extra verdieping bovenop een bestaande woning.

Daarnaast zijn er oplossingen die planologisch en juridisch anders zijn ingericht:

• Woningsplitsing: één bestaande woning wordt opgesplitst in twee of meer zelfstandige woningen, elk met een eigen voordeur, keuken en sanitair. Dit is iets anders dan kamerverhuur.
• Kangoeroewoning: één gebouw met twee zelfstandige woningen onder één dak, vaak verbonden door een afsluitbare interne deur.
• Kavelsplitsing: een perceel wordt opgesplitst in meerdere kavels, zodat er extra woningen gebouwd kunnen worden.

Voor deze oplossingen is meestal een vergunning nodig en in sommige gevallen ook een wijziging van het omgevingsplan.

2. Een vrijstaande unit op het erf

Een vrijstaande unit in de tuin kan in bepaalde situaties worden geplaatst als mantelzorgwoning of familiewoning. Juist voor deze oplossing gelden vaak specifieke voorwaarden en kan in sommige gevallen sprake zijn van vergunningsvrij bouwen.

Welke randvoorwaarden bepalen of een vergunningsvrije familiewoning mogelijk is?

Een familiewoning kan vergunningsvrij worden geplaatst wanneer aan de landelijke voorwaarden wordt voldaan. Daarbij gelden onder andere de volgende uitgangspunten:

• plaatsing op het achtererf;
• maximale oppervlakte van 100 m²;
• minimaal 50% van het oorspronkelijke achtererf blijft onbebouwd;
• bewoning door ouders, kinderen, stiefkinderen of schoonouders;
• verhuur aan derden is niet toegestaan.

Daarnaast kunnen in bijzondere situaties aanvullende regels gelden, bijvoorbeeld bij monumenten of beschermde gebieden.

‍

Wat kan er het snelst geregeld worden als de nood hoog is?

Als er snel woonruimte nodig is, zijn er oplossingen die relatief snel gerealiseerd kunnen worden, zoals een vrijstaande woonunit. Ons voorraadmodel Amalia kan bijvoorbeeld al binnen een maand worden geleverd, zowel te huur als te koop. Ook maatwerk woningen zijn mogelijk en kunnen binnen ongeveer vier maanden gerealiseerd worden. Hoe snel het gaat, hangt vooral af van de gewenste oplossing.

Welke fouten worden het vaakst gemaakt?

Gezinnen die alles zelf proberen uit te zoeken, lopen regelmatig tegen dezelfde problemen aan.

Veelgemaakte fouten zijn:

• alles zelf willen regelen bij de gemeente
• zelf grondwerk en nutsvoorzieningen uitvoeren, wat kan zorgen voor vertraging en problemen met garanties
• verschillende partijen inschakelen zonder duidelijke afstemming

Om die redenen adviseren wij om deze onderdelen via ons te laten lopen, al is dat natuurlijk niet verplicht.

Welke beloftes online zijn te rooskleurig?

Online circuleert regelmatig beloftes die in de praktijk niet blijken te kloppen.

Voorbeelden zijn:

• aanbieders van recreatiechalets of tiny houses als volwaardige familiewoning aanwezig, terwijl de bouweisen en vergunningsregels anders zijn
• vanaf-prijzen waarbij plaatsing, locatiewerkzaamheden en aanvullende kosten nauwelijks meegenomen worden

Een goed plan begint met een realistische beoordeling van de mogelijkheden. Daarbij kijkt u niet alleen naar de aanschafprijs van de woning, maar ook naar de regels, het grondwerk, de aansluitingen en de situatie op de lange termijn. Zo voorkomt u verrassingen en weet u zeker dat uw familiewoning ook in de toekomst een waardevolle investering blijft.

‍